Pijnstilling bij je bevalling: welke mogelijkheden heb je in Nederland?

Je kunt tijdens je bevalling ondersteuning en pijnverlichting krijgen, met of zonder medicijnen. Wat bij je past, hangt af van je wensen, je gezondheid, hoe de bevalling verloopt en wat er op jouw bevalplek beschikbaar is. Je hoeft niet vooraf definitief te kiezen. Bespreek je voorkeuren tijdens de zwangerschap en geef tijdens de bevalling aan wat je nodig hebt, ook als dat anders is dan je had bedacht.

Wat kun je doen zonder medicijnen?

Rust, steun en een prettige houding kunnen helpen om met weeën om te gaan. Denk aan rustig ademhalen, bewegen, massage of een warme douche. Je partner kan dichtbij blijven, samen met je ademen en je helpen om je wensen aan de verloskundige te vertellen. Wat prettig voelt, kan tijdens de bevalling veranderen. Je hoeft geen techniek vol te houden die voor jou niet werkt.

Een warm bad kan ontspanning geven. Bespreek vooraf of een bevalbad op jouw bevalplek beschikbaar is en wanneer je het kunt gebruiken. Een bad past niet bij iedere medische situatie. Je zorgverlener bespreekt met je wat mogelijk is.

Bij TENS geven plakkers op je rug kleine elektrische prikkels. Je regelt zelf de sterkte. Je kunt een apparaat vaak huren. TENS is niet voor iedereen geschikt: overleg bijvoorbeeld bij een pacemaker, hartritmestoornis of epilepsie eerst met je zorgverlener. Gebruik TENS niet in bad of onder de douche.

Prikken met steriel water zijn een andere mogelijkheid, vooral bij rugweeën. Een verloskundige geeft vier kleine injecties in je onderrug. De prikken kunnen even pijnlijk zijn; daarna kan de rugpijn afnemen. Niet iedere verloskundige biedt deze behandeling aan. Vraag er vooraf naar.

Deze mogelijkheden zijn geen verplichte stappen die je eerst moet afwerken voordat je om medicatie mag vragen.

Welke pijnstilling met medicijnen bestaat er?

Ruggenprik: de sterkste pijnverlichting

Een ruggenprik, of epidurale pijnstilling, vermindert bevallingspijn meestal sterker dan andere behandelingen. Een anesthesioloog brengt een dun slangetje in je onderrug aan. De pijnstiller gaat via dat slangetje naar de ruimte rondom de zenuwen; dat is iets anders dan een infuus in je arm.

Je krijgt deze behandeling in het ziekenhuis, met controles van jou en je baby. Meestal kun je niet rondlopen en kan hulp nodig zijn om je blaas te legen. Mogelijke bijwerkingen zijn onder andere een daling van je bloeddruk, jeuk of koorts. Soms werkt de verdoving onvoldoende en moet de anesthesioloog deze aanpassen. Je zorgverlener bespreekt ook minder vaak voorkomende risico’s en redenen waarom een ruggenprik voor jou niet geschikt kan zijn.

Remifentanil: een pompje dat je zelf bedient

Remifentanil is een sterke, morfineachtige pijnstiller die je via een infuus krijgt. Met een knop dien je jezelf een begrensde dosis toe. Het middel werkt snel en kort. Het haalt de pijn doorgaans minder sterk weg dan een ruggenprik en kan je suf maken.

Remifentanil kan je ademhaling vertragen of tijdelijk laten stoppen. Daarom krijg je het in het ziekenhuis, met bewaking van onder meer je ademhaling en zuurstofgehalte. Ook je baby wordt gecontroleerd. Je kunt niet rondlopen of in bad. Na enkele uren kan de pijnstillende werking afnemen. Bespreek wanneer de toediening wordt gestopt, bijvoorbeeld wanneer je gaat persen.

Lachgas: via een masker

Bij lachgas adem je een mengsel van lachgas en zuurstof in via een masker. Het kan helpen om te ontspannen en pijn minder heftig te ervaren, maar neemt de pijn niet helemaal weg. Het werkt snel en het effect neemt snel af als je stopt met inademen.

Je kunt er duizelig, misselijk of suf van worden. Lachgas is alleen op sommige bevalplekken beschikbaar, bijvoorbeeld in een geboortecentrum of ziekenhuis met de juiste voorzieningen. Vraag je verloskundige of het in jouw regio een mogelijkheid is.

Pethidine: een injectie

Pethidine is een morfineachtige pijnstiller die je als injectie krijgt. Je kunt de dosis daarna niet zelf regelen. Het kan je slaperig maken en helpt bij veel vrouwen minder goed tegen bevallingspijn. Als het middel nog werkt bij de geboorte, kan je baby tijdelijk moeite hebben met ademhalen.

Pethidine wordt daarom meestal niet als eerste keuze voor pijnstilling tijdens de bevalling geadviseerd. Soms wordt het gebruikt om vóór het begin van de bevalling rust te krijgen bij uitputtende voorweeën. Of dit in jouw situatie past, beoordeelt je zorgverlener.

Kan pijnstilling ook als je thuis wilt bevallen?

Thuis kun je bijvoorbeeld gebruikmaken van warmte, houdingswisselingen, steun en TENS als dat voor jou geschikt is. Sommige verloskundigen bieden ook sterielwaterinjecties aan. Voor een ruggenprik of remifentanil ga je naar het ziekenhuis en wordt de begeleiding overgedragen aan het ziekenhuisteam. Dat kan ook als je aanvankelijk thuis wilde bevallen.

In sommige geboortecentra kun je lachgas krijgen. Dat betekent niet dat je daar ook een ruggenprik of remifentanil kunt krijgen. Vraag vooraf welke opties er zijn en hoe een eventuele overdracht verloopt.

Wanneer vraag je om pijnstilling, en mag je van gedachten veranderen?

Vertel je verloskundige of arts tijdens de zwangerschap welke mogelijkheden je wilt bespreken. Tijdens de bevalling mag je alsnog om pijnstilling vragen, ook als je eerder zonder medicijnen wilde bevallen. Geef je behoefte tijdig aan: de beoordeling en het regelen van een behandeling kosten tijd.

Er is geen algemene centimetergrens waarmee je zelf kunt bepalen of je nog een ruggenprik kunt krijgen. Het team kijkt onder meer naar de voortgang van je bevalling en je medische situatie. Als de gewenste behandeling niet mogelijk is, vraag dan welke alternatieven er zijn en waarom die worden voorgesteld.

Wat zet je hierover in je geboorteplan?

Gebruik je geboorteplan om een gesprek te beginnen. Noteer wat je graag zou willen proberen, waarover je twijfelt en hoe je wilt dat het team je helpt bij een nieuwe keuze. Deze vragen kun je meenemen:

• Welke opties zijn op mijn bevalplek beschikbaar, ook ’s nachts?
• Wat betekenen ze voor bewegen, in bad gaan en de begeleiding door mijn eigen verloskundige?
• Welke voordelen, bijwerkingen en risico’s zijn voor mij en mijn baby relevant?
• Hoe regelen we een overdracht als ik thuis begin en toch medicatie wil?
• Kunnen jullie uitleg geven in een taal die ik goed begrijp, en zo nodig een tolk regelen?

Beval je in Nederland en spreek je weinig Nederlands? Maak afspraken over begrijpelijke uitleg en toestemming voordat de bevalling begint. Alleen weten hoe een middel in het Engels heet, is niet genoeg om de voor- en nadelen goed te kunnen bespreken.

Verder voorbereiden met je partner

Je kent nu de belangrijkste mogelijkheden. Wat wil je proberen, en hoe kan je partner je helpen tijdens de weeën? In de online zwangerschapscursus legt verloskundige Geke natuurlijke en medicinale pijnstilling uit in twee lessen in module 5.

Bereid je samen voor, op jullie eigen moment. Bekijk de eerste 8 video's gratis.

Volg je de volledige cursus al? Bekijk Natuurlijke pijnstilling en Medicinale pijnstilling in module 5.